Bir hisse 10 tavan yaparsa ne olur

Borsa yatırımcılarının, özellikle de piyasaya yeni girenlerin en sık kurduğu hayallerden biri, portföylerindeki bir hissenin “tavan tavan gitmesi”dir. Sosyal medyada, forumlarda sıkça “10 tavanlık seri yakaladım” gibi övünmelere veya “Bu hisse 10 tavan yapar mı?” gibi sorulara rastlarız. Peki, bu sihirli gibi görünen “10 tavan serisi” gerçekte ne anlama geliyor? Matematiksel olarak portföyünüzü nasıl etkiler ve daha da önemlisi, bu rüya gibi senaryonun ardında hangi riskler gizlidir?

borsayorumlari.com olarak, bu çok merak edilen konuyu tüm yönleriyle masaya yatırıyoruz. Bu makalede, sadece paranın ne kadar katlanacağını değil, aynı zamanda bu tür hareketlerin nedenlerini, “tavan kilit” durumunu ve “taban serisi” riskini de derinlemesine inceleyeceğiz.

İçindekiler

• Borsada “Tavan Fiyat” Nedir ve Neden Önemlidir?
• “Tavan Kilit” Ne Demektir? Neden Tavan Olan Hisseden Alım Yapılamaz?
• Matematiksel Olarak 10 Tavan Serisi: Rakamlar Ne Söylüyor?
  • Örnek Hesaplama: 10.000 TL Yatırımın 10 Tavan Sonrası Değeri
  • 10 Tavan Serisi Getiri Tablosu
  • Bileşik Getirinin Gücü ve Analizi
• Bir Hisse Neden Günlerce Tavan Gider?
  • Güçlü KAP Haberleri ve Beklentiler
  • Halka Arzların “Balayı” Dönemi
  • Sığ Tahtalar ve Spekülatif Hareketler
  • FOMO (Fırsatı Kaçırma Korkusu) ve Sürü Psikolojisi
• Rüyanın Bittiği Yer: “Tavan Bozmak” ve “Taban Serisi” Riski
  • “Tavanda Bekleyen Lot Sayısı” Neden Hayati Önem Taşır?
  • Senaryo: Tavan Serisinin Sonunda Alım Yapan Yatırımcının Dramı
  • Tavandan Tabana: Kilitli Kalmak Ne Demek?
• Tavan Serisindeki Hissede Nasıl Pozisyon Alınmalı?
  • Eğer Hissenin İçindeyseniz (Maliyetiniz Düşükse)
  • Eğer Hissenin Dışındaysanız (Alım Yapmak İstiyorsanız)
• Sonuç: 10 Tavan Rüyası ve Gerçekler
• Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Borsada “Tavan Fiyat” Nedir ve Neden Önemlidir?

Borsa İstanbul (BIST), yatırımcıları ani ve aşırı fiyat dalgalanmalarından korumak için bir dizi önlem uygular. Bunlardan en bilineni “Fiyat Marjı” ve buna bağlı olarak gelişen “Tavan” ve “Taban” fiyat uygulamasıdır.

Pay Piyasası’nda (hisselerin alınıp satıldığı pazar), bir hissenin fiyatı bir seans içinde bir önceki kapanış fiyatına göre en fazla %10 yükselebilir veya %10 düşebilir. (Bu oran pazar türüne göre küçük değişiklikler gösterebilir ancak genel kural %10’dur).

• Tavan Fiyat: Bir hissenin o gün görebileceği en yüksek fiyattır (Önceki Kapanış x 1.10).
• Taban Fiyat: Bir hissenin o gün görebileceği en düşük fiyattır (Önceki Kapanış x 0.90).

Bu uygulama, bir hissenin tek bir günde %50 yükselmesinin veya %70 düşmesinin önüne geçer, piyasaya bir “sigorta” veya “fren” mekanizması sağlar. “Bir hisse tavan yaptı” dediğimizde, o hissenin fiyatının o gün için izin verilen maksimum seviyeye ulaştığını ve artık daha fazla yükselemeyeceğini anlarız.

“Tavan Kilit” Ne Demektir? Neden Tavan Olan Hisseden Alım Yapılamaz?

Bir hisse senedi, yoğun alıcı talebiyle karşılaşırsa ve o fiyattan satmak isteyen kimse olmazsa fiyatı yükselir. Eğer alıcı talebi o kadar güçlüyse ki fiyatı o günün tavan seviyesine (%10 artış) kadar iterse, hisse “tavan” olur.

Ancak olay burada bitmez. Fiyat tavan seviyesine ulaştıktan sonra bile alım talebi devam edebilir. Yatırımcılar “Nasılsa yarın da yükselecek” düşüncesiyle tavan fiyattan alım emri girmeye devam ederler.

İşte bu noktada “Tavan Kilit” durumu oluşur:

Tavan Kilit: Bir hissenin tavan fiyattan milyonlarca lot (adet) alım emri birikmesi, ancak o fiyattan satmak isteyen hiçbir yatırımcının (veya çok az yatırımcının) olmaması durumudur.

Aracı kurumunuzun ekranında “Tavanda Bekleyen Lot Sayısı: 15.000.000” gibi bir ibare görürsünüz. Bu, 15 milyon adet hissenin tavan fiyattan alınmak için sırada beklediği anlamına gelir.

Peki, neden alım yapamazsınız? Borsa bir alışveriş pazarıdır. Sizin alım yapabilmeniz için, bir başkasının size o hisseyi satması gerekir. Eğer herkes sizin gibi almak istiyor ve kimse satmak istemiyorsa, alım emirleri birikir. Borsa sistemi, emir önceliğine göre (önce girilen emir) bu alımları sıraya koyar. Eğer siz o 15 milyon lotluk sıranın en arkasına eklendiyseniz, önünüzdeki tüm alımlar gerçekleşmeden ve yeni satıcılar gelmeden hisseyi almanız imkansızdır.

Matematiksel Olarak 10 Tavan Serisi: Rakamlar Ne Söylüyor?

İşte geldik işin en “tatlı” kısmına. 10 tavan serisinin gücü, Borsa İstanbul’un %10’luk marjının “bileşik getiri” prensibiyle çalışmasından gelir. Yani, kazancınız her gün bir önceki günün kapanış fiyatı üzerinden tekrar %10 artar.

Örnek Hesaplama: 10.000 TL Yatırımın 10 Tavan Sonrası Değeri

Diyelim ki, borsada A hissesine 10.000 TL yatırdınız ve bu hisse o günden itibaren 10 işlem günü boyunca her gün tavan yaptı. Paranız ne kadar olur?

• Başlangıç: 10.000 TL
• 1. Gün Tavan: 10.000 TL * 1.10 = 11.000 TL
• 2. Gün Tavan: 11.000 TL * 1.10 = 12.100 TL
• 3. Gün Tavan: 12.100 TL * 1.10 = 13.310 TL
• …
• 10. Gün Tavan: 23.579 TL * 1.10 = 25.937 TL

Evet, yanlış görmediniz. 10.000 TL’lik başlangıç yatırımınız, 10 işlem günü (yani iki takvim haftası) sonunda 25.937 TL‘ye ulaşır. Bu, anaparanız dahil toplam portföyünüzdür.

Net kazancınız 15.937 TL‘dir. Yüzdesel olarak bakıldığında, 10 gün içinde yaklaşık %159,37‘lik bir getiri elde etmiş olursunuz.

10 Tavan Serisi Getiri Tablosu

Bu durumu daha net görmek için aşağıdaki tabloyu inceleyelim:

Bileşik Getirinin Gücü ve Analizi

Tabloda dikkat çeken en önemli nokta, kazancınızın lineer (doğrusal) değil, üstel (exponential) artmasıdır.

• İlk gün 1.000 TL kazanırken,
• Beşinci gün 1.464 TL kazanıyorsunuz,
• Onuncu gün ise tek bir günde 2.358 TL kazanıyorsunuz.

Buna “paranın parayı kazanması” yani bileşik getiri denir. Tavan serisinin cazibesi de tam olarak burada yatar. Ancak bu matematiksel hesap, kağıt üzerinde durduğu kadar kolay değildir ve bu getirinin gerçekleşmesi (yani kârı realize etmeniz) göründüğü kadar basit olmayabilir.

Bir Hisse Neden Günlerce Tavan Gider?

Peki, bir hisseyi 10 gün boyunca “tavan kilit” yapacak kadar güçlü alım talebini ne tetikler? Bu durumun genelde dört ana sebebi vardır:

1. Güçlü KAP Haberleri ve Beklentiler

Şirket, Kamuyu Aydınlatma Platformu’na (KAP) olağanüstü olumlu bir haber gönderebilir.

• Çok büyük bir ihale kazanılması,
• Devrim niteliğinde bir AR-GE başarısı veya patent,
• Beklentilerin çok üzerinde gelen bilanço ve kâr patlaması,
• Yabancı bir dev ile yapılan stratejik ortaklık veya şirketin satılacağı haberi.Bu tür haberler, hissenin “değerini” yeniden fiyatlar ve yatırımcılar yeni fiyata ulaşmak için alıma hücum eder.

2. Halka Arzların “Balayı” Dönemi

Son yıllarda Borsa İstanbul’da en sık gördüğümüz tavan serisi senaryosudur. Yeni halka arz olan bir şirket, özellikle “halka arz fiyatı” düşük tutulmuşsa ve piyasaya “az lot” ile girmişse (özellikle eşit dağıtım halka arzlarda), bireysel yatırımcılardan gelen yoğun taleple karşılaşır.

Yatırımcılar, “Nasılsa ilk birkaç gün tavan gider” beklentisiyle alım emri girer. Bu alım emirleri o kadar güçlü olur ki, hisse günlerce tavan serisi yapabilir. Bu, talep patlamasının bir sonucudur.

3. Sığ Tahtalar ve Spekülatif Hareketler

Bu, en tehlikeli senaryodur. “Sığ tahta”, piyasadaki serbest lot sayısı (fiili dolaşımdaki pay) az olan, derinliği olmayan hisseler için kullanılır.

Bu tür hisselerde, “tahtacı” olarak tabir edilen büyük ve organize yatırımcı grupları, yüklü alımlar yaparak hissede yapay bir talep yaratabilir. Fiyatı kolayca tavan seviyesine çekebilirler.

Amaçları, tavan serisi yaratarak küçük yatırımcıların dikkatini çekmek ve FOMO (Fırsatı Kaçırma Korkusu) yaratarak onların da alım yapmasını sağlamaktır. Yeterince küçük yatırımcı “trene bindiğinde”, bu gruplar yüksek fiyattan ellerindeki malları (hisseleri) satarak büyük kâr elde ederler. Bu durum, SPK (Sermaye Piyasası Kurulu) tarafından “piyasa dolandırıcılığı” veya “manipülasyon” olarak soruşturulabilir.

4. FOMO (Fırsatı Kaçırma Korkusu) ve Sürü Psikolojisi

Bazen bir hissenin yükselmesi için hiçbir temel neden yoktur. Sadece yükselmeye başladığı için yükselir.

Yatırımcılar, “Herkes kazanıyor, ben kaçırıyorum” (FOMO) korkusuyla, ne olduğunu analiz etmeden hisseye hücum ederler. Bu sürü psikolojisi, talebi körükler ve suni bir tavan serisi yaratabilir. Ancak bu tür balonlar, en hızlı ve en acı verici şekilde patlayanlardır.

Rüyanın Bittiği Yer: “Tavan Bozmak” ve “Taban Serisi” Riski

10 tavan serisi, bir noktada kaçınılmaz olarak sona erecektir. İşte bu noktaya “tavan bozmak” denir.

“Tavanda Bekleyen Lot Sayısı” Neden Hayati Önem Taşır?

Eğer bir tavan serisinin içindeyseniz, bakmanız gereken en önemli veri **”tavanda bekleyen (alışta bekleyen) lot sayısı”**dır.

• Gün 5: Tavanda 20 Milyon lot alıcı bekliyor. (Durum güçlü)
• Gün 6: Tavanda 12 Milyon lot alıcı bekliyor. (Alıcılar azalmaya başladı, tehlike çanları)
• Gün 7: Tavanda 3 Milyon lot alıcı bekliyor. (Artık kâr satışı yapanlar, alıcıları karşılamaya başladı)

Tavanda bekleyen lot sayısı erimeye başladığında, bu, “tahtanın” artık döneceğinin, yani satışların başlayacağının habercisidir. Alıcı talebi bittiği ve satıcılar (kâr realize etmek isteyenler) ortaya çıktığı an, hisse o gün tavan olan fiyattan hızla aşağı çözülür. Buna “tavan bozdu” denir.

Senaryo: Tavan Serisinin Sonunda Alım Yapan Yatırımcının Dramı

Diyelim ki bir hisse 8 gün tavan yaptı. Siz de FOMO’ya kapılıp “En az 10 tavan yapar” diyerek 9. gün tavan fiyattan alım yapmayı başardınız (çünkü 8. günün sonunda satıcılar belirmeye başladı ve sizin emriniz gerçekleşti).

Hisse 9. gün ve 10. gün de tavan yaptı. Harika! Kağıt üzerinde kârdasınız.

Ama 11. gün… Hisse tavan açmadı. Aksine, hisseye ilk günlerde giren ve kârları %150’yi aşan yatırımcılar, toplu halde satışa geçti. Bu satış baskısı o kadar güçlü olur ki, hisse o gün %10 düşer ve “taban” olur.

Tavandan Tabana: Kilitli Kalmak Ne Demek?

Tıpkı “tavan kilit” gibi, bu sefer de “taban kilit” olayı yaşanır.

Taban Kilit: Bir hissenin taban fiyattan (%10 düşüş) milyonlarca lot satış emri birikmesi, ancak o fiyattan almak isteyen hiçbir yatırımcının olmaması durumudur.

Siz hisseyi 9. gün tavan fiyattan almıştınız. 11. gün %10 zarardasınız ve satmak istiyorsunuz. Ama satamazsınız! Çünkü sizden önce “Taban fiyattan satılsın, yeter ki satılsın” diyen milyonlarca lot satış emri vardır.

• 11. Gün: Hisse taban. Satamadınız.
• 12. Gün: Hisse tekrar taban. Satamadınız.
• 13. Gün: Hisse tekrar taban. Satamadınız.

Bu “taban taban gitme” serisi, hissenin yükseldiği hızda düşmesine neden olur. 10 tavan yapan bir hissenin, 5-6 gün taban serisi yaparak tüm kazancı geri alması ve hatta maliyetinizin altına inmesi işten bile değildir.

İşte bu, 10 tavan serisinin en karanlık yüzüdür. Yüksek kâr vaadi, yüksek “kilitli kalma” ve “sert düşüş” riskini de beraberinde getirir.

Tavan Serisindeki Hissede Nasıl Pozisyon Alınmalı?

Peki, böyle bir durumda mantıklı yatırımcı ne yapmalı?

Eğer Hissenin İçindeyseniz (Maliyetiniz Düşükse)

Eğer hisseye tavan serisi başlamadan önce girdiyseniz veya serinin ilk 1-2 gününde alım yapabildiyseniz, çok şanslısınız.

1. Ana Parayı Çekin: En klasik ve en güvenli stratejilerden biri, kârınız ana paranıza eşitlendiği anda (örneğin 5. veya 6. tavan gününde) ana paranızı karşılayacak kadar satış yapmaktır. Kalan hisseleri “sıfır maliyet” ile risk almadan taşıyabilirsiniz.
2. Kademeli Satış Yapın: Her şeyinizi tek bir günde satmaya çalışmayın. 6. tavandan sonra %20, 7. tavandan sonra %20 daha satarak kârınızı kademeli olarak realize edin. Bu, “Tavan bozdu, satamadım” riskini en aza indirir.
3. Tavandaki Lotu İzleyin: “Tavanda bekleyen lot sayısı” azalmaya başladığı an, satışı düşünmenin vakti gelmiş demektir. Açgözlülüğe kapılıp son damlasına kadar beklemek, genellikle hüsranla sonuçlanır.

Eğer Hissenin Dışındaysanız (Alım Yapmak İstiyorsanız)

1. Trene Son Vagondan Binmeyin: Bir hisse 5-6 gün tavan yapmışsa, oradan alım yapmak “son vagondan trene atlamak” gibidir. Trenin ilk durağı “taban serisi” olabilir. Risk, potansiyel ödülden çok daha fazladır.
2. Neden Yükseldiğini Sorulayın: Bu bir halka arz mı? Bir KAP haberi mi var? Yoksa sadece spekülatif bir hareket mi? Eğer temel bir dayanağı yoksa, kesinlikle uzak durun.
3. “Tavana Emir Girmek”: Tavan serisi yapan hisseye alım emri girip beklemek, piyangoya bilet almak gibidir. Emrinizin gerçekleşmesi, ancak satışların başladığı ve serinin bozulmaya yüz tuttuğu anda mümkün olabilir. Bu da, tam olarak almak istemeyeceğiniz “tepe” noktasıdır.

Sonuç: 10 Tavan Rüyası ve Gerçekler

Bir hissenin 10 tavan yapması, matematiksel olarak 10.000 TL’yi yaklaşık 26.000 TL’ye dönüştüren, bileşik getirinin gücünü gösteren müthiş bir senaryodur. Ancak bu, madalyonun sadece bir yüzüdür.

Madalyonun diğer yüzünde; FOMO, sürü psikolojisi, manipülasyon riski, “tavan kilit” nedeniyle alamama ve “taban kilit” nedeniyle satamama gerçeği yatar.

borsayorumlari.com olarak tavsiyemiz, bu tür “roket” hisselerin peşinde koşmak yerine, temeli sağlam, neden yatırım yaptığınızı bildiğiniz, hikayesi olan şirketlere odaklanmanızdır. 10 tavanlık bir seri yakalamak kulağa hoş gelse de, 10 tabanlık bir seriye yakalanmak, tüm borsa birikiminizi ve daha da önemlisi psikolojinizi altüst edebilir.

Unutmayın, borsada hızlı zengin olma vaadi, genellikle hızlı fakirleşme riskini de içinde barındırır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)